Turhan Alper doktorasını 1969 yılında İngiltere’de, Durham Üniversitesi, Uygulamalı Fizik Bölümü'nde, katıhal fiziği alanında tamamladı. Tezinin konusu The Propagation of Ultrasonic Waves in Mercury Telluride idi. Alper’in doktora yıllarında edindiği uzmanlık, onun daha sonraki bilimsel yaşamını da belirledi. Prof.Dr. G.A. Saunders'in grubunda cıva tellürün elastik sabitlerini, ultrasonik dalgaların malzeme içindeki sönümünü ve fononların bu sönümdeki rolünü inceledi. 1967’de Journal of Physics and Chemistry of Solids dergisinde yayımlanan The Elastic Constants of Mercury Telluride başlıklı makale ile aynı yıl Nature’da çıkan Ultrasonic Attenuation in the Pre-melting Region çalışması, bu dönemin ilk ürünlerindendir. Bunu HgTe’de fonon viskozitesine bağlı ultrasonik sönüm ve Hg5In2Te8 bileşiğinin elastik sabitleri üzerine yayınlar izledi.
Turhan Alper’in bu çalışmalarında ultrases yalnızca ses dalgalarının yayılmasıyla ilgili bir konu değildi. Malzemenin elastik yapısını, örgü titreşimlerini ve taşıyıcılarla fononlar arasındaki etkileşmeleri anlamaya yarayan duyarlı bir deney aracıydı. Bu ölçüm yaklaşımı, farklı malzemelere yöneldiği sonraki yıllarda da çalışmalarının ortak çizgisi olarak kaldı.
1970’li yılların ikinci yarısında Alper’in araştırma konuları dielektrik ve viskoelastik gevşeme olaylarına doğru genişledi. Eugenol, polipropilen glikol ve Krytox 143-AB gibi sıvı ve polimerik sistemlerde dielektrik davranış, viskozite ve viskoelastik özellikler arasındaki ilişkileri araştırdı. Bu çalışmalarında da sıcaklık ve frekansa bağlı dinamik tepkiyi ölçerek maddenin iç yapısı hakkında bilgi edinmeye çalıştı. Türkiye’deki akademik yaşamının önemli bölümü Hacettepe Üniversitesi Fizik Mühendisliği Bölümü'nde geçti. Eylül 1980-Eylül 1982 ve Kasım 1983-Haziran 1987 arası olmak üzere 2 dönem başkanlık yaptı. Hacettepe’de yürüttüğü çalışmalar, Türkiye’de deneysel katıhal fiziği ile ultrasonik ölçüm tekniklerinin gelişmesine katkıda bulundu.
1980’li yılların başında Alper’in araştırmaları antimon, bizmut ve yarımetal Bi1-xSbx alaşımlarının elektronik özellikleri üzerinde yoğunlaştı. Hüseyin Çelik ile birlikte antimon kristallerinde ultrasonik kuantum osilasyonlarını inceledi. Daha sonra Mehmet Cankurtaran’ın da katıldığı ekip, yarımetal Bi1-xSbx alaşımlarında ultrasonik kuantum osilasyonlarını ve Fermi enerjisinin manyetik alanla değişimini araştırdı. 1985-1987 asası yayımlanan bu çalışmalar, Fermi yüzeyi, etkin kütle, yük taşıyıcı yoğunluğu ve enerji bantları gibi temel elektronik yapı niceliklerinin ultrasonik ve magnetoakustik yöntemlerle belirlenmesine yönelikti.
Mehmet Cankurtaran doktora tezini Turhan Alper’in danışmanlığında tamamladı. Hoca-öğrenci ilişkisi, aynı araştırma ekibinde art arda yayımlanan makaleler ve birlikte yürütülen TÜBİTAK projeleriyle uzun soluklu bir araştırma ortaklığına dönüştü. Hüseyin Çelik'in de katıldığı grubun yürüttüğü TÜBİTAK projeleri, bu araştırma grubunun çalışmalarının kurumsal bir programa dönüştürdüğünü gösterir. Projelerde, yarımetal Bi1-xSbx alaşımlarının elektronik özellikleri hem ultrasonik kuantum osilasyonları hem de Shubnikov-de Haas osilasyonları kullanılarak incelendi. Bu çalışmalar, Alper’in yalnızca bireysel makaleler yayımlayan bir araştırmacı olmadığını, çevresinde deneysel bir çalışma grubu ve devam eden bir araştırma kültürü oluşturduğunu da ortaya koyar.
1986 yılında Hacettepe Üniversitesi'nde tamamlanan bir yüksek lisans çalışmasında Turhan Alper’in danışmanlığında 6502 mikroişlemci, analog-sayısal ve sayısal-analog dönüştürücü kartları, BASIC ve makine dili ile Fourier analizini bir araya getiren bir veri toplama ve analiz sistemi geliştirilmişti. Bu çalışma, Alper’in deneysel fiziğin elektronik, bilgisayar ve sayısal veri işleme boyutlarına da yöneldiğini kanıtlamaktadır.
1987 yılında Hacettepe Üniversitesi'nden emekli olan Prof. Dr. Turhan Alper, İngiltere’nin Keele Üniversitesinde Prof.Dr. J. Challis'in grubuna öğretim görevlisi (lecturer) olarak katılmış, bilimsel araştırmalarını sürdürmüş, grupla birlikte makaleler ve bilimsel kongrelerde bildiriler yayımlamıştır.
Prof. Alper, 2003 ve 2004 yıllarında Çankaya Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü'nde görev yapmış, lisansüstü tezler yönetmiştir. Bu tezler akıllı sensörler, paylaşımlı anahtar altyapısı, I2C veriyolunun Zilog Z8 mikrodenetleyicisine uygulanması ve mikrodenetleyici tabanlı kapalı çevrim hız kontrolü gibi konuları kapsar. Alper'in katıhal fiziği ve ultrasonik ölçümle başlayan deneysel fizik yaklaşımı zamanla sensörlere, elektronik sistemlere ve gömülü denetime doğru genişler.
Prof. Turhan Alper’in bilimsel çalışmalarına bir bütün olarak bakıldığında, farklı malzeme ve uygulama alanları arasında dolaşan fakat yöntem bakımından tutarlı bir araştırma çizgisi görülür. Cıva tellürün elastik özelliklerinden polimerlerin viskoelastik davranışına, yarımetallerin Fermi yüzeyinden sensör ve mikrodenetleyici uygulamalarına kadar uzanan bu çizginin merkezinde deneyler vardır. Bunlar, ultrasonik dalgaların madde içindeki yayılma hızının (ses hızını) ve sönümünün ölçülerek maddenin elastik özelliklerinin ve dinamik tepkisinin deneysel olarak saptanmasıdır.
Onun akademik mirası yalnızca yayımladığı makalelerden oluşmaz. Alper'in Hacettepe’de yürüttüğü araştırmalar, birlikte çalıştığı genç fizikçiler ve yönettiği tezler, fiziksel ölçüm, elektronik düzenek, sayısal analiz ve malzeme fiziğini bir arada düşünen bir deneysel çalışma kültürünün oluşmasına katkıda bulunmuştur. Daha sonraki yıllarda öğrencilerinin ve çalışma arkadaşlarının süperiletkenler, kuantum kuyuları, magnetotransport ve akustik ölçüm alanlarına yönelmesi de bu bilimsel devamlılığın bir göstergesi olarak değerlendirilebilir.
Prof. Dr. Turhan Alper 7 Ocak 2018 günü aramızdan ayrıldı. Deneysel katıhal fiziği ile uygulamalı ultrases arasında kurduğu bağ, yetişmesine katkıda bulunduğu fizikçiler ve ölçme bilimine dayanan araştırma yaklaşımıyla Türkiye fizik tarihinde hatırlanması gereken bilim insanlarından biridir. (Fotoğraf ve metin Serkan Somun)